A.I., data en heel veel tools. Take-aways van ons bezoek aan BETT2025

In januari bezocht ik namens het expertisecentrum de BETT UK beurs in Londen. BETT staat voor ‘British Educational Training and Technology Show’. Na drie dagen ronddwalen tussen allerlei nieuwe en minder nieuwe EdTech tools en platformen, informerende sessies over onderwijs en technologie, en interessante gesprekken met allerhande mensen met een groot hart voor onderwijs, schrijf ik een aantal indrukken voor jullie neer. 

Het zal waarschijnlijk niet verbazen, maar artificiële intelligentie was alomtegenwoordig op de beursvloer. AI wordt te pas, maar zeker ook te onpas, geïntegreerd in allerlei bestaande tools, en we zien in hoog tempo nieuwe AI-gebaseerde tools verschijnen. 

Ik woonde een aantal demo’s bij van een zogenaamde “AI-teacher assistant”, een persoonlijke assistent die ervoor zorgt dat je als leerkracht je weekends gaat terugkrijgen (letterlijk de verkoopslogan van één van deze platformen). Hoewel dit veelbelovend klinkt, had ik toch enkele bedenkingen. Ten eerste geven die dingen je voorlopig vooral veel werk: ze genereren een lesvoorbereiding en plots moet je een presentatie maken, een kaartspel knutselen en vragen bedenken voor een Kahoot!. Dit resulteert volgens mij in extra werk voor de leerkracht, eerder dan dat het ondersteunend werkt. Een tweede bedenking gaat over de achterliggende didactische principes van deze AI-agents. Op een bepaald moment gaf een AI-agent als feedback op een lesvoorbereiding dat er differentiatie toegevoegd moest worden. Is dat zo? Ga je dan uit van de onderliggende idee dat er in een goede les sowieso gedifferentieerd moet worden? Er zitten best wel wat onuitgesproken vooronderstellingen over didactiek en onderwijs onder de motorkap van dit soort tools, en die zijn niet altijd even evidence informed. 

Een laatste bedenking is persoonlijk. Lesvoorbereidingen maken was voor mij altijd een heel belangrijk onderdeel van mijn job en iets dat ik oprecht leuk vind. Ik demonstreerde een tijd geleden hoe AI je kan helpen om goede vragen te bedenken en een docent verzuchtte: “Maar dat doe ik net zo graag zelf, goede vragen bedenken!”. En ik herken het gevoel. Soms komt AI heel dicht in de buurt van de kern van onze job. De echte vraag is echter niet of AI of EdTech beter les kan geven dan een leerkracht. De vraag is: hoe kan technologie leerkrachten versterken, zodat zij hun vak nog beter kunnen uitoefenen?

Een ander boeiend thema op BETT was het gebruik van data. Doordat er in scholen meer en meer digitaal gewerkt wordt, krijg je een ware explosie van data, die tot heel boeiende informatie zou kunnen leiden.  Maar hoe zorg je ervoor dat data zinvolle informatie wordt, waarmee je excellent en rechtvaardig onderwijs kan bieden? Een Britse leerkracht deelde hoe zijn school op basis van digitale data concludeerde dat een bepaalde groep leerlingen een hoog risico liep om uit te vallen. Ze deden daarna een aantal heel gerichte interventies, en gebruikten data om te monitoren of deze het gewenste effect hadden. 

Ook bij professionaliseringsinitiatieven lijkt het me zinvol om te meten wat het effect is van een opleiding of pedagogische studiedag. Eerst nadenken over wat je wil bereiken, daarna bepalen hoe je zal kunnen zien dat die doelen bereikt zijn, daarna een gepaste interventie kiezen, en tot slot meten of je ze behaald hebt (constructive alignment, met andere woorden). Digitale tools bieden hier veel kansen. De Digisnap-meting van het Kenniscentrum Digisprong is hier een mooi voorbeeld van: je doet een nulmeting van de digitale competenties van je team, daarna bepaal je je professionalisering, en bij een tweede afname meet je de effecten om er intern mee aan de slag te gaan. 

Een terugkerend topic op onderwijstechnologiebeurzen is tech als oplossing voor het lerarentekort. Als u denkt dat we in Vlaanderen en Nederland in de problemen zitten wat het aantal beschikbare leerkrachten betreft: wereldwijd staat het lerarentekort momenteel op een 44 miljoen leerkrachten. Ik reken mijzelf graag tot de “geduldige optimisten[i]” die geloven dat technologie hier oplossingen kan bieden. Maar, zoals Natalia Kucirkova in de sessie over EdTech Certifications opmerkte, dit komt meteen met een grote verantwoordelijkheid. Hoe zorgen we voor kwalitatieve EdTech, die veilig is om te gebruiken met kinderen en jongeren, gebruiksvriendelijk is en zorgt voor beter onderwijs?

Ook in scholen en op de klasvloer voel ik meer en meer deze vraag. Na de oorspronkelijke rush naar technologie en tools tijdens de COVID-pandemie, zien we plots heel wat meer terughoudendheid bij scholen en heel wat minder bereidheid om financiële middelen te investeren op beleidsniveau. Scholen en beleidsmakers stellen zich terecht de vraag: dragen deze laptops daadwerkelijk bij aan beter leren? 

In de UK zijn er een heel aantal frameworks in het leven geroepen om de kwaliteit van educatieve tools te vrijwaren (ISTE, Education for good, ICEIE, …). EdTech bedrijven kunnen zo certificaten behalen via onafhankelijke instellingen, waarmee ze hun kwaliteit kunnen aantonen. Ook in andere landen zijn er dergelijke initiatieven[ii]. Deze kwaliteitscontrole lijkt me al een eerste belangrijke stap in de juiste richting, maar uiteraard is het geen ‘silver bullet’ die alle problemen oplost. Ik ben nog geen enkele tool tegengekomen waarvan je eenvoudigweg kan zeggen: dit werkt altijd (of dit werkt nooit). Je hebt dus technologie nodig die gebaseerd is op wat we weten over leren en lesgeven en leerkrachten die erin slagen de technologie op een didactisch sterke manier in te zetten. Sowieso is er nood aan meer eerlijkheid en transparantie over de effecten van technologie op onderwijs. 

Dit spanningsveld tussen technologie en didactiek kwam ook naar voren in een gesprek met een leraar die een kleine EdTech-start-up had. Hij had prachtig beeldmateriaal gemaakt, gebaseerd op het Britse curriculum voor geschiedenis. Enthousiast vertelde hij dat het vooral interessant was voor leerlingen met een ‘visuele leerstijl’. Ik wees hem er beleefd op dat leerstijlen inmiddels als een onderwijsmythe worden beschouwd. Dat wist hij wel, maar, zo gaf hij toe, het verkoopt lekker. Technologie is pas krachtig als ze aansluit bij sterke didactiek, niet bij populaire mythes[iii].

Uiteraard waren er ook heel wat tools voor gebruik in de klas aanwezig op de beurs. De usual suspects zoals Kahoot! en Canva, heel wat robotica voor het aanleren van digitale competenties en computationeel denken, en nog steeds heel wat AR en VR. De gesprekken en indrukken op BETT bevestigen voor mij opnieuw wat onderzoek vaak ook uitwijst: technologie is geen wondermiddel, maar een hulpmiddel dat staat of valt met hoe we het inzetten[iv]. En hierbij staat de leerkracht nog steeds centraal: er is nood aan kwalitatieve EdTech, maar evengoed aan leerkrachten die nieuwe technologie op een zinvolle en didactisch krachtige manier kunnen inzetten in de les. 

Tijdens de openingsceremonie van BETT 2025 stelde Sir Stephen Fry dat er bepaalde zaken zijn die te menselijk zijn om ooit overgenomen te worden door AI, zoals tuinieren. En lesgeven. “Teachers are gardeners”. Technologie kan ondersteunen, verrijken of versnellen, maar uiteindelijk is de vraag niet wat technologie kan, maar wat leerkrachten ermee doen.