Strikt, warm en sterk onderwijs in de praktijk!

Een aantal jaren geleden besloot het Alfrinkcollege (dubbele finaliteit), een middelbare school in Deurne (NL), om in te zetten op sterke regels en routines. Leraren ervaarden namelijk veel onrust in hun klassen, verloren te veel lestijd aan het corrigeren van gedrag en vonden niet steeds een antwoord op ongewenst gedrag. Sommigen gaven de moed op … Dat is vandaag anders. De koerswijziging is duidelijk ingezet, mét resultaat. Er heerst rust in de lessen en in gemiddeld 95% van de lessen kan de lestijd ook optimaal naar ‘lesgeven’ gaan. De school heeft intussen een wachtlijst van kandidaatleerlingen, -leraren én -bezoekers. Samen met een aantal collega’s van het Expertisecentrum en geïnteresseerde schoolleiders brachten ook wij een bezoek aan de school, om te ervaren hoe strikt, warm en sterk onderwijs eruit kan zien in de praktijk. 

De school heeft een aantal regels en routines geïnstalleerd om bijvoorbeeld de lesstart, maar ook de leswissels, rustig en vlot te laten verlopen. Zo wacht de leraar de leerlingen op aan de deur van het lokaal, waar de leerlingen rustig twee rijen vormen. Na een vriendelijke ‘goeiemorgen’ gaan de leerlingen het lokaal binnen. Het valt op dat de leerlingen duidelijk weten wat er van hen verwacht wordt; ze nemen plaats en beginnen (in relatieve stilte) aan de startopdracht die op het bord klaar staat. In de ene les oefenen leerlingen Franse woorden in via een online tool, in de andere les denken leerlingen na over wat belastbaar inkomen nu weer inhoudt en welke aftrekposten je inkomen verminderen. De startopdrachten hebben meerdere functies. Enerzijds zorgen ze ervoor dat de les vlot kan starten via een duidelijk ingeoefende routine. Anderzijds hebben ze uiteraard ook een didactische functie: eerder geziene leerstof wordt gespreid in de tijd ingeoefend en/of relevante voorkennis wordt geactiveerd. Terwijl de leerlingen de startopdracht maken, loopt de leraar rond om de huiswerkschriften die klaar liggen op de banken snel te controleren. Daarna is er ruimte voor feedback, de startopdracht en/of het huiswerk worden verbeterd en eventuele misconcepties worden uitgeklaard.

Ook bij het verdere verloop van de lessen valt op hoe een aantal schoolbrede routines ervoor zorgen dat de les vlot kan verlopen en de lestijd gemaximaliseerd wordt. De routines waarvoor werd gekozen staan dus ten dienste van de lestijd en het inoefenen van de leerstof. De leerlingen hebben een wisbordje bij zich dat ze, na een afgesproken signaal, tonen aan de leraar die zo snel de antwoorden kan controleren. Dat snel checken van begrip is belangrijk, zodat de leraar kan bijsturen indienen nodig. En ook het richten van de aandacht op de leraar na een overlegmoment met de buur gaat vlot. Een timer aan bord geeft aan hoeveel overlegtijd de leerlingen hebben en de laatste drie seconden telt de leraar rustig mee af. Die vlotte wissel zorgt ervoor dat er meer ruimte is om op de antwoorden van de leerlingen in te gaan. De leraar leidt dus wat gebeurt: routines en didactiek gaan hand in hand. 

Directeur: “Het hele team ‘draagt’ deze aanpak. Het team is goed opgeleid en spreekt dezelfde taal als het gaat om klasmanagement en didactiek. Nieuwe collega's worden van bij het begin meegenomen in dit proces: ze observeren bij ervaren leraren, oefenen samen in en worden extra begeleid door de directie. Elke week wordt er in de nieuwsbrief een klein aspect van het onderwijs in de focus gezet, zoals ‘Let op dat we altijd tijdig aan de rijen staan’ of ‘Laten we deze week extra letten op het gebruik van de aftelroutine’. De leraren zien dit niet als een belasting, omdat ze allemaal hetzelfde doel voor ogen hebben: de beste leeromgeving voor de leerlingen creëren.

Ook de leerlingen worden gevormd. In de eerste schoolweek krijgen ze veel aandacht voor de schoolroutines, die regelmatig worden geoefend en herhaald totdat ze als vanzelfsprekend aanvoelen. Natuurlijk zijn er momenten waarop leerlingen afdwalen, maar daar komen de reminders van de schoolleiding om de hoek kijken. Ze houden zowel leerlingen als leraren scherp en zorgen ervoor dat iedereen zich aan de afspraken blijft houden. Op de school wordt ook gewerkt met ‘merits’ (verbale beloningen) en ‘demerits’ (verbale waarschuwingen). Zo zagen we (veel!) leerlingen die een compliment of aanmoediging kregen omdat ze bijvoorbeeld erg vlot aan een opdracht startten of een diepe denkvraag goed beantwoordden. Ook klassikaal worden inzet en goed gedrag frequent vaak beloond. En heel af en toe werd er ook een demerit uitgedeeld, bijvoorbeeld wanneer een leerling bleef praten na het stiltesignaal en na een eerste waarschuwing van de leraar. Dat gebeurde telkens zonder er al te veel aandacht op te vestigen, opnieuw om de lestijd te respecteren, maar na de les wordt er wél tijd genomen om de situatie even te bespreken.

We zagen een warme school waarin leerlingen zich zichtbaar veilig voelen in de werking van de school. Juist door de combinatie van strikte routines en goed klasmanagement ontstaat er ruimte en tijd  voor de leraar om aandacht te hebben voor de leerlingen zelf. Zo hoorden we leerlingen in de rij voor het lokaal enthousiast vragen hoe het met de zwangere leraar haar 'dikke buikje' was, terwijl verderop in de gang een andere leraar rustig met een meisje in gesprek ging dat tijdens de les een waarschuwing had gekregen. Leraar en leerling luisteren naar elkaars reactie en spreken af hoe het volgende keer beter kan. Net de structuur, voorspelbaarheid en consistentie van de schoolbrede aanpak zorgt voor ruimte voor een persoonlijke band. Ook voor leraren is het prettig en veilig werken. Nieuwe leraren staan zelfverzekerd voor de klas, hanteren de schoolbrede aanpakken net zo vlot en vriendelijk als de ervaren leraren. Dit geeft hun mentale ruimte om te focussen op de inhoud en op de leerlingen. 

Het Alfrinkcollege heeft leerlingen, net als bij ons in Vlaanderen, in al hun facetten. We zien er dat strikte en warme routines kunnen leiden tot een positieve en effectieve leeromgeving. Het is een plek waar rust, structuur en aandacht voor de leerlingen, hand in hand gaan.