Wat Tom Waes ons leert over goed onderwijs

Het moet niet altijd bloedserieus zijn. Ik kijk graag naar Reizen Waes. Misschien nog meer sinds ik me realiseer dat Tom Waes in zijn programma subtiele lessen in goed onderwijs geeft, in de vorm van haast achteloze momenten die de kern van leren raken. 

In twee recente afleveringen toont hij - wellicht zonder het te beseffen maar ik wil de man nu ook niet onderschatten - twee fundamentele pijlers van onderwijs: het belang van achtergrondkennis, en de rol van de leraar als expert.

In de aflevering over het Boliviaanse regenwoud hoort Waes zichzelf verzuchten: "Als je hier alleen door dat bos loopt, dan zie je niks.”  Die ene zin bevat het essentiële aspect van kennis. De gids wijst hem op de onvoorstelbare biodiversiteit, de kleinste spinnen en kogelmieren, die voor het onwetende oog onzichtbaar blijven. Wat je weet, bepaalt wat je ziet in het regenwoud en niet omgekeerd. Kennis is hier de cognitieve lens waardoor de werkelijkheid betekenis krijgt. Even (te) kort door de bocht: wie niets weet, ziet niets. De gids beschikt over de cognitieve structuren die hem in staat stellen objecten en patronen te herkennen, verbanden te leggen en betekenis te ontlenen aan wat voor een ander, in dit geval Tom Waes, gewoon een ‘regenwoud’ is.

In een tweede scène, ditmaal in de Appalachen in de Verenigde Staten, gaat Waes in de leer bij een kampioen in het ‘ketsen’ van platte stenen over stilstaand water. De kampioen laat een steen tachtig keer kaatsen; de beginneling hooguit drie keer.

Na gerichte basistips van de expert en veel oefening verbetert Waes merkbaar, waarop hij nuchter opmerkt dat hij “een goeie leraar had” en dat de kampioen “er zelf tien jaar over had gedaan omdat hij zelf geen leraar had”. Hier liggen opnieuw twee onderwijskundige waarheden voor het rapen. Ten eerste: leren vereist gerichte oefening, waarin goeie voorbeelden, herhaling en feedback samengaan. Ten tweede: een goede leraar versnelt het leerproces door zijn expertise te expliciteren. Hij modelleert, begeleidt, corrigeert en biedt het cognitieve steigerwerk dat de leerling zelf nog niet bezit.

Achtergrondkennis en de deskundige leraar zijn geen bijkomstigheden maar essentiële voorwaarden om tot leren te komen. Zonder kennis is er weinig te zien; zonder leraar weinig te leren. 
Bedankt, Tom.