Ga naar de hoofdinhoud
BOEK | VORMING

12 bouwstenen voor effectieve digitale didactiek

Wijze lessen. Digitale didactiek

Net als in het boek "Wijze Lessen", komen er in het boek rond digitale didactiek 12 bouwstenen aan bod. Ze komen je waarschijnlijk dan ook bekend voor. Want of je nu met EdTech aan de slag gaat in de klas of niet, de achterliggende didactiek blijft hetzelfde.¬†Voor elke bouwsteen bekijken we in boek waar de kansen liggen van technologie om de didactiek te versterken, en bespreken we ook een aantal aandachtspunten.¬† We bespreken telkens een paar relevante onderzoeken naar de effectiviteit van digitale tools en eindigen met een aantal voorbeelden recht uit de klas.¬†Een boek over technologie heeft per definitie een beperkte houdbaarheidsdatum: tools en platformen verdwijnen of veranderen van naam, nieuw onderzoek biedt nieuwe inzichten en nuances, of nieuwe technologie√ęn steken de kop op. In een dappere poging om het boek actueel te houden bieden we op deze website een aantal links aan naar actueel en 'hapklaar' wetenschappelijk onderzoek, blogposts of podcasts.¬†

Activeer relevante voorkennis

Bouwsteen 1

David Ausubel stelde ooit: ‚ÄėDe belangrijkste factor die het leren be√Įnvloedt, is wat de leerling al weet.‚Äô De voorkennis die de leerling al heeft, bepaalt het gemak en de kwaliteit van toekomstig leren. Om het leren van nieuwe informatie te bevorderen, is het daarom belangrijk relevante voorkennis te herhalen of te activeren. We blikken terug om vooruit te kunnen kijken.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Geef duidelijke, gestructureerde en uitdagende instructie

Bouwsteen 2

De titel van deze bouwsteen bestaat uit drie concepten die sterk met elkaar samenhangen. Als leraar wil je je leerlingen motiveren om uitdagende opdrachten af te werken en de vooropgestelde doelen te bereiken. Je les is daarom maar beter duidelijk en gestructureerd, waarbij je zo helder mogelijk je verwachtingen en succescriteria communiceert.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Gebruik voorbeelden

Bouwsteen 3

Bij het aanleren van nieuwe kennis en vaardigheden is werken met voorbeelden een effectieve aanpak. Dit kan bestaan uit een volledige uitwerking van een oefening, een leraar die een vaardigheid demonstreert of concrete voorbeelden bij abstracte begrippen. Als je werkt met voorbeelden is de leerling zeker geen passieve observator. Bedoeling is dat leerlingen voorbeelden proberen te verklaren, begrijpen en zich oplossingsstrategie√ęn eigen maken.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Combineer woord en beeld

Bouwsteen 4

Leerlingen leren beter van de effectieve combinatie van woorden en beelden, dan van woorden of beelden alleen. Dit noemt men het multimediaprincipe. 
Leerlingen kunnen woorden en beelden in zekere mate gelijktijdig √©n¬†ge√Įntegreerd verwerken, waardoor ze informatie op een dieper niveau¬†
begrijpen en zich herinneren.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Laat leerstof actief verwerken

Bouwsteen 5

Actief verwerken betekent dat leerlingen hard nadenken (cognitief actief¬†zijn) ‚Äď en dat is iets anders dan zichtbaar druk bezig zijn. Als je in de klas¬†veel beweging en gepraat waarneemt betekent dit niet noodzakelijk dat er¬†effectief, laat staan effici√ęnt geleerd wordt. Leerlingen die dan weer in stilte¬†leerstof aan zichzelf uitleggen of diep aan het nadenken zijn, lijken passief¬†maar er is wel sprake van sterke cognitieve activiteit. Weloverwogen inzetten¬† op productieve leerstrategie√ęn bevordert diepgaande verwerking van leerstof.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Achterhaal of de hele klas het begrepen heeft

Bouwsteen 6

Een van de grote uitdagingen voor leraren is nagaan wie het begrepen heeft en wie (nog) niet. Dit begrip is noodzakelijk om leerlingen betrokken te houden en nieuwe kennis op te bouwen. Om te vermijden dat leerlingen afhaken is het van belang tijdens het leerproces frequent en op heel laagdrempelige manieren te achterhalen wie mee is en wie niet.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Ondersteun bij moeilijke opdrachten

Bouwsteen 7

Leraren ondersteunen leerlingen wanneer ze nieuwe ‚Äď en hierdoor vaak¬†moeilijke ‚Äď kennis of vaardigheden leren. De ondersteuning van de leraar neemt¬†af naarmate leerlingen competenter worden. Dit proces is te vergelijken met¬†het stelselmatig wegnemen van bouwsteigers (scaffolding). De ondersteuning is dus tijdelijk, aanpasbaar en kan individueel aangeboden worden.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Spreid oefening met leerstof in de tijd

Bouwsteen 8

Als leerlingen nieuwe leerstof inoefenen, zullen ze deze beter onthouden als ze de oefentijd spreiden over meerdere momenten in plaats van dezelfde hoeveelheid oefentijd te concentreren op een enkel oefenmoment. Dit principe noemt men het spreidingseffect (spaced practice of distributed practice effect). Er moet dus niet méér geoefend worden voor een positief effect, maar meer gespreid.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Zorg voor afwisseling in oefentypen

Bouwsteen 9

Oefening baart kunst, maar niet alle oefening. De volgorde waarin je¬†oefeningen aanbiedt bepaalt mee hoe effectief oefenen is. Doordacht¬†vari√ęren in zowel inhoud als oefeningtypen zorgt ervoor dat leerlingen¬†bewust oplossingsstrategie√ęn moeten toepassen. Hierdoor moeten ze¬†harder nadenken en de leerstof dieper verwerken. En afwisseling is per¬†slot van rekening ook het kruid van leven en leren.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Gebruik toetsing als leer- en oefenstrategie

Bouwsteen 10

Actief oefenen met het ophalen van informatie uit het geheugen (retrieval practice) vergroot de kans dat deze informatie opgeslagen wordt in het  langetermijngeheugen. Het zorgt ervoor dat wat leerlingen bestuderen en leren beter beklijft, vergeleken met technieken zoals herlezen. Het gaat in 
deze bouwsteen om het proberen te herinneren als leermoment, en niet als toets-/evaluatiemoment.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Geef feedback die leerlingen aan het denken zet

Bouwsteen 11

Feedback kan een van de krachtigste interventies zijn om leerlingen leerwinst te laten boeken. Het is echter een uitdaging om leerlingen aan de slag te laten gaan met feedback. Essentieel bij het geven van feedback is dat deze de leerlingen aan het denken en het werken zet.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek

Leer je leerlingen effectief leren

Bouwsteen 12

In deze bouwsteen ligt de focus op hoe je leerlingen stelselmatig hun eigen leren in handen laat nemen. Het is daarbij noodzakelijk om ze handvatten te geven zodat ze beter worden in het plannen, monitoren, evalueren en bijsturen van hun leren.

Blogposts, video's, podcasts en 'hapklaar' onderzoek